Co z tym ją…ją…jąkaniem??

            Jąkanie jest jedną z najczęściej spotykanych wad wymowy. Dotyczy 1% ludzkości na całym świecie. Nie ma związku z kulturą, kolorem skóry ani miejscem zamieszkania.

Czym jest jąkanie? Według Janeczko i Lewandowskiej jąkanie to zaburzenie płynności mowy o charakterze dynamicznym, które wynika z zaburzeń koordynacji pracy trzech układów: oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Towarzyszy temu wzmożone napięcie mięśni biorących udział w procesie mówienia. Podczas jąkania obserwujemy zawahania, potknięcia językowe, napięcie mięśniowe i nagłe ruchy. Objawy te są czasem silne, czasem nieznaczne, a stopień ich nasilenia nie ma związku z tym, czy dana osoba ma świadomość problemu. Skurcze występujące podczas jąkania mogą obejmować wszystkie mięśnie aparatu mowy (oddechowe, fonacyjne i artykulacyjne) ale także mogą występować silniej w jednej z tych grup mięśniowych. Czas trwania skurczu przy jąkaniu średniego stopnia wynosi od 0,2 sekundy do 12 sekund, a w przypadku ciężkiej formy jąkania – nawet do 90 sekund. Skurcze mogą być krótkotrwałe, uniemożliwiające mówienie (toniczne – powtórzenia głoski) lub powtarzające się, ale z mniejszym natężeniem (kloniczne – powtórzenia całej sylaby). Mogą również występować formy mieszane skurczów.

Niepłynność mówienia

Jest zjawiskiem uniwersalnym, ponieważ każdy z nas ma czasami trudności z wypowiedzeniem się, z płynnością mowy, jednak o ile zwykła niepłynność mówienia jest niespastyczna (brak skurczów), często nieuświadomiona i nie logofobiczna (osoba taka nie odczuwa strachu przed mówieniem), o tyle patologiczna forma niepłynności jest uświadomiona, spastyczna (ze skurczami) i bardzo często logofobiczna (strach przed wypowiadaniem się).

Rozwojowa niepłynność mówienia

Jest to zaburzenie swobodnego przechodzenia od jednego elementu wypowiedzi do drugiego oraz zakłócenie tempa i rytmu mowy. Następuje to na skutek braku synchronizacji formowania trzech poziomów wypowiedzi: treści, formy językowej, substancji fonicznej. Mówiąc prościej – dziecko ma do powiedzenia więcej niż pozwala mu na to opanowany w danej chwili poziom języka, słownictwa.

Rozwojowa niepłynność mówienia występuje w okresie intensywnego rozwoju językowego dziecka (od 2-5 roku życia, przy czym szczyt takiej niepłynności przypada zwykle na 2-3 rok życia dziecka). Zwykle rozwojowa niepłynność mówienia mija wraz z wiekiem, około 5 roku życia dziecka, ale zdarza się i tak, że przeradza się w jąkanie wczesnodziecięce (5-7  rok życia), dlatego należy bardzo uważnie obserwować mowę swojego dziecka i gdy niepłynność nie mija do 5 roku życia, należy zgłosić się do logopedy!

 

Objawy jąkania:

  1. Objawy niepłynności mówienia
  2. Powtórzenia głosek
  3. Powtórzenia sylab
  4. Powtórzenia wyrazów
  5. Powtórzenia całych fraz
  6. Przeciąganie
  7. Blokowanie (blok – moment, gdy mięśnie artykulacyjne nie działają i następuje przerwa w trakcie mowy)
  8. Pauzy między wyrazami
  9. Embolofrazje – dodawanie w czasie rozmowy różnych wyrazów np. eeeee, no wiesz, nie lub rozpoczynanie zdania od samogłoski „a”, „e”, „y”
  10. Objawy psychiczne
  11. Logofobia – lęk przed mówieniem
  12. Utrata kontaktu wzrokowego
  13. Lęki nocne i skłonności do depresji
  14. Objawy neuromięśniowe
  15. Skurcze mięśni twarzy, tiki
  16. Współruchy
  17. Objawy wegetatywne
  18. Pocenie się
  19. Nagłe ziębnięcie
  20. Czerwienienie się
  21. Uczucie kołatania serca
  22. Kłopoty żołądkowe

Cechą znamienną jąkania jest jego niestałość, tzn. nasilenie się lub zmniejszenie objawów w zależności od znajomości tematu, od tego kto jest rozmówcą, a także od samopoczucia jąkającego się w danej chwili.

Jąkanie a giełkot

Giełkot jest wadą wymowy, którą osoby nieznające problemu, mogą pomylić z jąkaniem, jednak terapia tych dwóch wad wymowy znacznie się od siebie różni, w związku z czym zachęcam do wizyty u logopedy przed podjęciem na własną rękę jakichkolwiek kroków terapeutycznych.

Giełkot to organiczne zaburzenie centralnego mechanizmu mowy, charakteryzujące się bardzo szybkim tempem mówienia, powtórzeniami, opuszczaniem i krzyżowaniem sylab i wyrazów. W odróżnieniu od jąkania, u pacjentów z giełkotem nie występują skurcze podczas mówienia, nie ma logofobii, koncentracja na mówieniu poprawia jakość wypowiedzi, języki obce poprawiają mówienie, nie występują współruchy ani tiki, zapis EEG jest nieprawidłowy, pismo jest niedbałe, osoby takie robią słabe postępy w nauce, przebieg zaburzenia ma charakter ciągły.

Terapia

Terapia osób jąkających się nie jest łatwa, aczkolwiek jest możliwa! Wymaga od pacjenta wytrwałości i determinacji w działaniach.

Metody terapii dzielą się na:

  1. Logoterapię:
  2. Mówienie rytmiczne – niewspomagane lub wspomagane np. metronomem lub innym taktomierzem, może być wspomagane również rytmicznym ruchem dłoni, czy tylko jednego palca.
  3. Metoda „cienia” – terapeuta mówi lub czyta spójny tekst, a pacjent powtarza z maksymalnym opóźnieniem 1-2 wyrazów. Musi zachowywać tempo i intonację czytanego tekstu.
  4. Mówienie wydłużone – rozciągnięcie elementów wypowiedzi i automatyczne zwalnianie tempa mówienia.
  5. Przedłużanie samogłosek.
  6. Maskowanie – zagłuszanie szumem lub hałasem części lub całej wypowiedzi osoby jąkającej się.
  7. Zmniejszanie niepokoju – zmniejszanie logofobii w różnych sytuacjach komunikacyjnych.
  8. Psychoterapię:
  9. Hipnoza – odreagowanie stłumionych emocji poprzez sugestie terapeutyczne i poprzez uczenie się reakcji dzięki zjawiskom hipnotycznym. Podczas sesji dąży się do wywołania pozytywnych emocji u osoby jąkającej się.
  10. Psychoterapia treningowa – zastosowanie planowych, systematycznych ćwiczeń, stopniowo coraz trudniejszych.
  11. Psychoanaliza – zakłada, że jąkanie jest nerwicą lub jej objawem i, że powstaje na tle nierozwiązalnych i nieuświadomionych konfliktów. Terapię ukierunkowuje się na całą osobowość pacjenta, a nie tylko na poprawną płynność mówienia.
  12. Psychodrama – uproszczony, improwizowany teatr powołany dla celów psychoterapeutycznych. Dzięki odegraniu roli, jąkający się odreagowuje zalegające emocje, ale także uczy się nowych form zachowania, dostarcza sobie i terapeucie ważnych informacji o płynności mówienia.
  13. Terapię medyczną:
  14. Postępowanie chirurgiczne – usuwanie uszkodzeń w mózgu.
  15. Farmakoterapia – stosuje się leki uspokajające, zmniejszające napięcie emocjonalno-mięśniowe; leki stymulujące rozwój systemu nerowoego, witaminy z grupy B.
  16. Fizykoterapia – gimnastyka lecznicza i pływanie.
  17. Leczenie foniatryczne – metoda wokalistyczna (Mitrynowicz) – zastosowanie podparcia oddechowego w celu synchronizacji fonacji, oddychania i artykulacji.
  18. Metody autorskie:
  19. Muzykoterapia – wykorzystanie kojącego wpływu utworów muzycznych na sferę emocjonalną, powodujące rozluźnienie napięcia psychicznego, uwalnianie od lęków.
  20. Metody kompleksowe

Istnieje wiele metod eliminacji jąkania. Naprawdę nie warto czekać, aż problem sam się rozwiąże, bo bez pomocy specjalisty trudno walczyć z jąkaniem.

22 PAŹDZIERNIKA TO ŚWIATOWY DZIEŃ OSÓB JĄKAJĄCYCH SIĘ.

Autor – mgr Małgorzata Zalewska